සිස්ටමැටිකලි ගම කන හැටි ඉතාම සරලව පියවර 5 කින් - තෙවන පියවර : ආර්ථිකය විවෘත කර දැඩි සීමා පනවා බදු ගැසීම.

 අනේ ඉතින් මෙහෙම කාලයක් යනකොට ලෝකෙ වෙනස් වෙලා ගෝලීයකරණය කියල එකක් උනා. ආර්ථිකය වීවෘත උනා, වෙළඳපල නිදහස් වෙලා වෙළඳ සීමා නැති උනා. රෝමන් කාරයෝ එංගලන්තෙ සුස්දන්ට බඩු විකුනනව. සුස්දො ජපානෙට බඩු විකුනනවා. ඔය වගේ වෙළඳපල විශාල උනා. රෝමේ ලොක්ක තමයි සීසර් අයිය. සීසර් අයිය බිස්නස් කරන්නේ කහවණු වලින් නෙවෙයි, ඩොලර් වලින්. ඉතින් නිෂ්පාදන වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන ගියා. ඒත් එක්කම කාර්යක්ෂමතාව වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන ගියා. එතකොට භාණ්ඩ වල මිල අඩු වේගෙන අඩු වේගෙන ගියා. අනේ ඉතින් පප්ප ගමට වඩා හොඳ බඩු රොමෙ ලාබෙට තියනව. ඉතින් හාමු කිව්ව මාව ලොකු පප්ප කරොත් ලාබෙට ඇට අටක් දෙනව කියල. ඉතින් පප්පල ගමේ බයියව එලවල හාමුව ලොකු පප්ප කරා.

අනේ ඉතින් අලුත් ලොකු පප්ප, පප්ප ගමේ ගේට්ටු ඇරිය. දැන් රෝමෙන් බඩු ගන්න පුළුවන්. දැන් රෝමෙන් බඩු ලාබෙට පප්ප ගමට එනව. එතකොට පප්පල කෑ කෝ ගැහුව රෝමෙ බඩු ලාබයි. එයාල හරි නරකයි. මෙහෙම ගියොත් පප්පලගේ බඩු විකිනෙන්නේ නෑ කියල. ඉතින් ලොකු පප්ප රෝමෙන් එන හැම බඩුවකටම බදු ගැහුව. එතකොට බඩු ගණන් ගියා. බදු වලින් ගම් සභාවට පඩි ගෙව්ව. ඉතින් බදු වැඩි කරල විතරක් බැනේ. ඕව හරියට ගෙවන බව බලන්න තව නියාමන පප්පල රොත්තකුයි, වැඩ නොකරන පප්පල රොත්තකුයි පත් කළා. එයාලට පඩිත් ගෙව්ව. අනේ ඉතින් පප්පල රෝමෙට විකුනන්න කියල පිසරොටි හැදුව. ඉතින් පීසරොටි වලට චීස් ගේන්නෙ රොමේන්නෙ. ලොකු පප්ප චීස් ගේනවට බදු ගහල. ඉතින් චීස් ගණන්. චිස්‌ ගණන් ගියාම පීසරොටිත් ගණන් යනව. ඉතින් රෝමන් කාරයො කිව්ව ඔයාලගෙ පීසරොටි ගණන් වැඩියි. එංගලන්තෙ ලාබයි. අපි එංගලන්තෙන් ගන්නව කියල. අනේ ඉතින් පප්ප ගමේ පීසරොටි කවුරුත් ගත්තෙ නැ. ඒ මදිවට පප්ප ගමේ නියාමන පප්පල වැඩියි, එයාල ජරාව ඉල්ලනවා කියල රෝමන් කාරයෝ පප්ප ගමේ කඩ දාන්න අවේ නෑ. ඉතින් පප්ප ගමට ඩොලර් ආවෙ නෑ.

ඔහොම කාලයක් යනකොට ආනයනය වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන ගියා. ගම් සභාව ලොකු වේගෙන ලොකු වේගෙන ගියා. ලොකු පප්ප බදු ගහගෙන බදු ගහගෙන ගියා. එතකොට නිෂ්පාදන වියදම වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන ගියා. එතකොට අපනයනය අඩු වේගෙන අඩු වේගෙන ගියා. එතකොට ආනයන අපනයන අතර ගැප් එක වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන ගියා. ඔන්න ඔය ගැප් එකට අමු සිංහලෙන් කියන්නේ trade deficit එක කියල. ඔය මගුල වැඩි උණාම ඩොලර් ගණන් යනව. එතකොට ආනයන කර ගන්න බැරි වෙනව. එතකොට බඩු මිළ වැඩිවෙනව. නිෂ්පාදනය අඩු වෙනව. අපනයන අඩු වෙනව. ආපහු ඩොලර් එක වැඩි වෙනව. ඔය චක්‍රය වටේට රොටේට් වෙනව. අනේ ඉතින් ලොකු පප්ප බැලුව වැඩේ කෙලවෙනව නේද කියල. සීසර් අයියට කෝල් එකක් දීල රෝමෙන් ණයක් ඉල්ල ගත්ත. අනේ ඉතින් ණය ගත්තට බදු ගහපු නිසා තරඟකාරී මිලකට භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන්න බැරි උනා. ඉතින් ඔය trade deficit එකත් වැඩි වෙලා ඒ මදිවට ගම් සභාවට පඩි ගෙවන්න ගිහිල්ල budget deficit එකත් වැඩි උනා. ලොකු පප්ප රොමේන් තව තව ණය ගත්ත. පොලිය වැල් පොලිය උනා.

ආර්ථිකය වීවෘත කරාම ලෝක වෙළඳපලට හරියන භාණ්ඩ තරඟකාරි මිලට විකුනන්න ඕන. නැත්තං කෙලවෙනව. ඉතින් නිෂ්පාදන මිළ අඩුකරන්න නං අමු ද්‍රව්‍ය ලාබෙට ආණයනය කරල, නිෂ්පාදනය මහා පරිමාන කරලා කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කරන්න ඕන. කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කරන්න නං නවීන යන්තර සහ දැණුම ඕන. ඒකට රෝමෙන් ආයෝජන ඕන. ආයෝජන ගේන්න නං නියාමනය අඩු වෙලා බදු අඩු වෙලා සරල වෙන්න ඕන. නැත්තන් රෝමන් කාරයෙක් තියා බල්ලෙක් වත් එන්නෙ නෑ. අනේ ඉතින් පප්පලට ඕව තේරෙන්නෙ නෑ. තේරෙන්න මොළේකුත් නෑ, මොළේ තිබ්බනං ඔච්චර කෙලෝගන්නෙත් නෑ. දැන් එළ කිරි වගේ ගම කාගෙන කාගෙන යනව. ඊළඟ පියවර වෙන දවසක ලියන්නං.