ගම කන ගොන් වැඩ : VAT අඩු කිරීම හෙවත් පෝසතුන්ට සහනාධාර දීම (විස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීම)

අනේ ඉතින් ආහාර වල බදු අඩු කිරීමෙන් පප්ප ගමට වන හානිය වඩාත් සවිස්තරාත්මකව විමසා බලමු. මෙහිදී ගණනය කිරීම සරල කිරීමට පහත උපකල්පන භාවිතා කරමු. 

1. පප්පන්ට බිත්තර වලට වියදම් කරගන්න බැරුව ඉතුරු වන සියලු කහවනු වලින් වෙනත් දෙයක් මිලදී ගනී 
2. වෙනත් දෙයක් මිලදී ගනිමීදී එහි වියදමෙන් 20% බදු ලෙස ගම් සභාවට එකතු වේ.

ප්‍රථමයෙන්ම සටහන 1හි දැක්වෙන ආකාරයට දැන් තත්වය සලකා බලමු. අන්ත දුප්පන් පප්පන්ට බිත්තර ගැනීමට වියදම් කල හැක්කේ කහවනු 110ක් පමණි. බිත්තරයක් 120ක් වන නිසා පප්පන් බිත්තර නොගෙන වෙනත් දෙයක් ගත්තේ යයි උපකල්පනය කරමු. එවිට එම වියදම් කල මුදල තුල බදු වශයෙන් 20%ක් ගම සභාවට එකතු වේ යැයි උපකල්පනය කලොත් ගම් සභාවට අන්ත දුප්පන් පප්පන් 30 දෙනා කහවනු 550ක්  බදු ගෙවයි. මේ ආකාරයටම පහල මධ්‍යම ආදායම් පප්පන් කහවනු 120ක් දී බිත්තර මිලදී ගත්තානම් වෙනත් වියදම් සඳහා එක පප්පෙකුට කහවනු 40ක් ඉතිරි වේ. එම ඉතිරිය වියදම් කිරීම මගින් පප්පන් 20 දෙනා කහවනු 133ක් බදු ගෙවයි. මේ ආකාරයට බිත්තර සඳහා කහවනු 1600කුත්, ඉතිරි සල්ලි වියදම් කිරීමෙන් කහවනු 1166කුත් බදු ගෙවයි. ගම් සභාවේ සමස්ථ අදායම කහවනු 2766කි.

දැන් අපි මාළු මාමාගේ විසඳුම වන VAT එක අඩු කරාම (10% කරාම) මොකද වෙන්නෙ කියා බලමු. මේ අවස්ථාවේදී සිනාරියෝ දෙකක් සලකා බලමු. පලවෙනි එක වන්නේ සටහන 2 හි දැක්වෙන ආකාරයට බිත්තර පරිභෝජනය වෙනස් නොවන බව උපකල්පනය කිරීමය. එනම් බිත්තර වල මිල අඩු වුවද අන්ත දුප්පන් පප්පන් හැර වෙනත් පප්පන්ගේ පරිභෝජනය වැඩි නොවී, ඔවුන්ට ඉතිරි වන මුදලින් වෙනත් දෙයක් 20% බදු ගෙවා මිලදී ගන්න බවය. මෙහෙම කල්පනා කරලා බැලුවොත්,  බිත්තර සඳහා කහවනු 1100කුත්, ඉතිරි සල්ලි වියදම් කිරීමෙන් කහවනු 750 කුත් බදු ගෙවයි. ගම් සභාවේ සමස්ථ අදායම කහවනු 1850කි. සටහන 3හි දැක්වෙන සිනාරියෝ එකේදී බිත්තර මිල අඩුවූ විට බිත්තර පරිභෝජනය වැඩිවේ.  මෙහෙම කල්පනා කරලා බැලුවොත්,  බිත්තර සඳහා කහවනු 1400කුත්, ඉතිරි සල්ලි වියදම් කිරීමෙන් කහවනු 200 කුත් බදු ගෙවයි. ගම් සභාවේ සමස්ථ අදායම කහවනු 1600කි. 

දැන් අපි ඇත්ත විසඳුම සලකා බලමු. ඇත්ත විසඳුම වන්නේ VAT එක අඩු නොකර, අන්ත දුප්පත් පප්පන්ට විතරක් සහනාධාරයක් ලබා දීමය. එය සටගන 4හි දැක්වේ. මේ ආකාරයට සහනාධාරයෙන් පසු බිත්තර සඳහා කහවනු 1900කුත්, ඉතිරි සල්ලි වියදම් කිරීමෙන් කහවනු 616කුත් බදු ගෙවයි. ගම් සභාවේ සමස්ථ අදායම කහවනු 2516කි. මෙහිදී බිත්තර ආදායම වැඩි වුවද සහනාධාර දිම නිසා සමස්ත ආදායම අඩුවී ඇති බව මතක තබාගන්න. 

අනේ ඉතින් මේ විදියට ඇත්ත විසඳුම අනුව කහවනු 300ක සහනාධාරයක් දුන්නද නැවත බදු වශයෙන් එයින් කහවනු 50ක් ගම්සභාවට ලැබේ. එහෙම බැලුවාම කහවමු 250ක අවම සහනාධාරයකින් සියලු පප්පන්ට බිත්තර ලැබේ. ගම් සභාවට අහිමිවන අදායම කහවනු 250කට අවම කරගත හැක. නමුත් මාළු මාමාගේ විසඳුම වන බදු අඩු කිරීම මගින් අහිමිවන අදායම සිනාරියෝ 1 සහ 2 අනුව පිලිවෙලින් කහවනු 916ක් හෝ 1166ක් වැනි අති විශාල ගණනකි. මෙසේ වන්නේ සහනාධාරය ලැබෙන්නේ අන්ත දුප්පත් පප්පන්ට විතරක් නොව සියලුම පප්පන්ට වීම නිසාය. මෙහිදී සිනාරියෝ 1සහ 2 සංසන්දනය කිරීමෙන් පරිභෝජනය වැඩිවීම මගින් අදායම තවත් අඩුවීම පැහැදිලි වේ. මෙහිදී ඇත්තටම පරිභෝජනය වැඩිවී ඇත්තේ අන්ත දුප්පත් පප්පන්ගේ නොව පොහොසත් පප්පන්ගේය. එනම් ඇත්තටම බදු සහනය වැඩිපුර ලැබෙන්නේ පරිභෝජනය වැඩි පොහොසත් පප්පන්ටය. 

අනේ ඉතින් මේ විදියට මාළු මාමාගේ විසඳුම ශෝක් බව පෙනුනද ඇත්තටම ගම කන විසඳුමකි. පොහොසත් පප්පන්ට ලැබෙන බදු සහනය ආපහු අයකර ගන්නේත් පප්ප ගමේ පප්පන්ගෙනි. ඒ නිසා මාළු මාමා විසඳුමක් නොවේ. අනේ ඉතින් හාමු හෝ මෝඩ පුතානෝ දිනුවද එයාල කරන්නෙත් ණය අරගෙන මේ විදියටම බදු සහන දීම පමණි. එනිසා මොකා ආවත් ආපහු පප්ප ගමට කෙලවේ. මොලේ ඇති පප්පෙක් හොයාගන්නකන් දිගටම මේ විදියටම කෙලවේ.